Thiếc hàn chì hàn, là vật liệu không thể thiếu trong ngành điện tử và sửa chữa thiết bị. Đây là hợp kim chủ yếu từ thiếc (Sn) và chì (Pb) hoặc các kim loại khác. Dùng để kết nối linh kiện với bảng mạch, tạo mối hàn chắc chắn, dẫn điện ổn định.
Vậy thiếc hàn chì hàn là gì? So sánh hàn thiếc và hàn chì khác nhau như thế nào?
Bài viết bên dưới sẽ trình bày khái niệm, phân loại, đặc điểm thiếc hàn, chì hàn được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất, lắp ráp và bảo trì thiết bị điện tử.
Xem thêm: Que hàn là gì? Cấu tạo, phân loại các loại que hàn phổ biến hiện nay
Thiếc hàn chì hàn là gì?
Trong thực tế nhiều người vẫn gọi chung thiếc hàn là “chì hàn”. Bất kể thành phần, tạo nên sự nhầm lẫn giữa người mua và người bán. Nhưng cụ thể:
- Chì hàn: Loại có chứa chì (Pb), nhiệt độ nóng chảy thấp (từ 180-190°C)
- Thiếc hàn: Loại không chứa chì hoặc ít chì, nhiệt độ nóng chảy cao hơn (từ 90-450°C)
Thiếc hàn là gì?
Thiếc hàn là hợp kim có nhiệt độ nóng chảy thấp (90-450°C). Được sử dụng chủ yếu để liên kết các bề mặt kim loại trong lĩnh vực điện tử.
Về mặt kỹ thuật, thiếc hàn hiện đại thường không chứa chì hoặc chứa rất ít chì để đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và sức khỏe. Các loại phổ biến như Sn99.3-Cu0.7 (99,3% thiếc + 0,7% đồng). Hoặc SAC305 (96,5% thiếc + 3% bạc + 0,5% đồng) có nhiệt độ nóng chảy cao hơn khoảng 217°C, đòi hỏi kỹ năng và thiết bị tốt hơn khi hàn.
Ngoài ra, một số loại thiếc hàn còn bổ sung thêm bạc (Ag) hoặc đồng (Cu) để nâng cao khả năng dẫn điện và độ bền mối hàn.
Chì hàn là gì?
Chì hàn là cách gọi truyền thống từ thời kỳ hợp kim hàn chủ yếu chứa chì (Pb). Loại vật liệu này có điểm nóng chảy thấp hơn thiếc hàn không chì, dao động từ 180-190°C. Giúp quá trình hàn dễ dàng và cho mối hàn bóng đẹp.
Thành phần điển hình của chì hàn gồm thiếc (60-63%) và chì (37-40%). Khi được nung nóng bằng mỏ hàn điện, chì hàn tan chảy và kết dính linh kiện với mạch in (PCB). Chúng tạo mối hàn dẫn điện tốt và ổn định lâu dài. Một ưu điểm của chì là chậm đóng cứng sau khi hàn. Giúp thợ dễ dàng điều chỉnh và lau sạch vệt hàn thừa xung quanh.
Phân loại thiếc hàn chì hàn
Phân loại thiếc hàn chì hàn được xác định dựa trên thành phần kim loại, đặc tính nóng chảy và yêu cầu ứng dụng.
Thiếc hàn có chì, thiếc hàn không chì
Nhóm phổ biến nhất là thiếc hàn có chì, được tạo từ hợp kim thiếc (Sn) và chì (Pb) với các tỉ lệ chuẩn. Hai loại tiêu chuẩn gồm:
- 63/37 (63% thiếc, 37% chì) – hợp kim eutectic có nhiệt độ nóng chảy 183°C. Cho mối hàn bóng đẹp, chảy đều và dễ thao tác;
- 60/40 (60% thiếc, 40% chì) – dễ dùng cho người mới nhưng cần nhiệt cao hơn, mối hàn kém bóng hơn.
Song song với loại truyền thống, thiếc hàn không chì (lead-free) ngày càng được ưa chuộng trong sản xuất điện tử hiện đại. Nhờ độ an toàn sức khỏe và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường RoHS. Loại thông dụng nhất là hợp kim Sn96.5-Ag3.0-Cu0.5 (SAC305). Với nhiệt độ nóng chảy khoảng 217°C, dẫn điện tốt, mối hàn bền, ít biến dạng.
Trong thiếc hàn chì hàn cao cấp, loại này còn dùng thiếc nguyên chất 100% (nóng chảy 340–370°C). Giúp cho mối hàn sạch, không độc nhưng đòi hỏi mỏ hàn điện công suất lớn và chất trợ hàn chuyên dụng.
Chì hàn
Trong thực tế, chì hàn được lựa chọn dựa trên nhu cầu cụ thể. Dây hàn 30/70 hoặc 60/40 đường kính 0,8-1,0 mm kèm lõi nhựa thông (flux) để thao tác dễ và tiết kiệm vật tư.
Với môi trường sản xuất đòi hỏi không chì, thiếc hàn không chì như Sn99.3-Cu0.7 hoặc SAC305 là giải pháp an toàn. Nhưng cần mỏ hàn điều chỉnh nhiệt hoặc công suất cao để đạt chất lượng mối hàn tối ưu.
Ngoài ra, còn có chì hàn nguyên chì (100% Pb) với nhiệt độ nóng chảy 340-370°C. Hiện loại này ít dùng vì độc hại và khó thi công.
Đặc điểm hàn thiếc và hàn chì khác nhau như thế nào?
Hàn chì (có chứa Pb) và hàn thiếc không chì (lead-free) đều được dùng để kết nối các linh kiện điện tử trên bảng mạch. Cùng với đó, thiếc hàn chì hàn xu hướng công nghiệp điện tử ưu tiên cho các sản phẩm đòi hỏi độ bền. An toàn sức khỏe và thân thiện với môi trường. Nhưng mỗi loại lại có đặc tính riêng:
| Tiêu chí | Hàn chì (Sn-Pb) | Thiếc hàn không chì (Lead-free) |
| Thành phần | Thiếc (60–63%), Chì (37–40%), có thể có Flux | Thiếc (Sn) kết hợp Đồng (Cu), Bạc (Ag)… |
| Điểm nóng chảy | Thấp hơn (~183°C) | Cao hơn (~217°C) |
| Độ dễ sử dụng | Dễ thao tác, phù hợp người mới | Khó hơn, cần mỏ hàn công suất cao |
| Chất lượng mối hàn | Bóng đẹp, dễ ướt | Dễ xỉn màu, bền chắc hơn |
| An toàn sức khỏe | Độc hại khi hít phải khói hàn | An toàn, không chứa chì |
| Tác động môi trường | Gây ô nhiễm đất và nước | Thân thiện môi trường, đạt chuẩn RoHS |
| Giá thành | Rẻ hơn | Đắt hơn (do chứa Ag, Cu) |
| Tuân thủ quy định | Bị cấm ở nhiều khu vực (EU, California) | Được phép toàn cầu, đáp ứng RoHS |
| Ứng dụng | DIY, sửa chữa, đào tạo kỹ thuật | Sản xuất điện tử, thiết bị yêu cầu an toàn |
Phân biệt thiếc hàn chì hàn
Cách sử dụng thiếc hàn chì hàn
Việc xử lý thiếc hàn chì hàn đòi hỏi kỹ thuật chính xác và tuân thủ các quy trình an toàn. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết giúp bạn thực hiện hàn hiệu quả, tạo mối hàn chất lượng:
Bước 1: Đảm bảo an toàn trước khi hàn
Hàn hợp kim chứa chì và chất trợ hàn sinh khói độc hại, cần hàn nơi thoáng khí hoặc dùng máy hút khói. Đeo kính bảo vệ, tránh chạm mỏ hàn đang nóng (350-400°C) và đặt mỏ trên giá chuyên dụng. Giữ xa chất dễ cháy, đeo vòng chống tĩnh điện khi hàn linh kiện nhạy cảm. Đồng thời rửa tay sau khi hoàn thành.
Bước 2: Chọn thiết bị hàn phù hợp
Sử dụng mỏ hàn điện có điều chỉnh nhiệt độ 320-350°C, mỏ 40W hoặc 60W phù hợp cho dân dụng.
Chọn hợp kim hàn theo nhu cầu: phổ biến là 60% thiếc – 40% chì. Linh kiện nhỏ dùng 63% thiếc – 37% chì hoặc loại không chì an toàn sức khỏe. Chọn dây hàn theo kích thước mối hàn để đảm bảo hiệu quả.
Bước 3: Chuẩn bị bề mặt hàn chuẩn
Lau sạch bảng mạch, chân linh kiện bằng cồn isopropyl. Nhằm loại bỏ dầu mỡ, bụi và oxy hóa, giúp thiếc bám chắc. Tráng thiếc mỏ hàn mới và lau sạch đầu mỏ bằng bọt biển ẩm trước khi hàn để truyền nhiệt tốt. Cắt chân linh kiện chừa 1mm, quét nhựa thông chống oxi hóa và tráng thiếc đầu dây nếu cần.
Bước 4: Quy trình hàn chuẩn
Đối với linh kiện thông thường (2-4 chân)
Dí mỏ hàn vào nhựa thông cho đến khi ngập đầu mỏ hàn. Đặt mỏ hàn nghiêng 45 độ, tiếp xúc đồng thời với: Chân linh kiện và Miếng đệm đồng trên bảng mạch. Giữ nguyên trong 0.5-1 giây để làm nóng bề mặt. Đưa đầu dây thiếc vào giữa mỏ hàn và chân linh kiện.
Thiếc hàn chì hàn sẽ nóng chảy và chảy lan ra phủ kín vùng hàn. Khi thiếc vừa đủ, nhấc dây thiếc ra trước. Giữ mỏ hàn thêm 0.5 giây, sau đó xoay lên 10 độ. Nhấc mỏ hàn nhanh và dứt khoát để tạo mối hàn tròn bóng.
Thời gian hàn: Toàn bộ quá trình không quá 2 giây để tránh hư hỏng linh kiện và bảng mạch.
Đối với linh kiện nhiều chân (IC)
Bôi nhựa thông lên toàn bộ chân của vi mạch. Cho lượng thiếc to bằng hạt đậu vào chân đầu tiên. Gia nhiệt mỏ hàn cho thiếc nóng chảy. Di chuyển mỏ hàn theo 1 chiều từ chân đầu đến chân cuối. Với những chân còn chạm nhau: thêm nhựa thông và di chuyển lại đến hết.
Lưu ý: Có thể thêm hoặc bớt thiếc trong quá trình hàn để làm đẹp mối hàn.
Bước 5: Kiểm tra chất lượng mối hàn
Quan sát mối hàn bóng sáng, mịn, không có cầu hay bi hàn. Dùng kính lúp kiểm tra chi tiết và đồng hồ vạn năng đảm bảo thông mạch, không chập các chân gần nhau. Kiểm soát lượng thiếc vừa đủ để tránh cầu hàn hoặc mối yếu. Vệ sinh lại bảng mạch bằng cồn ethanol hoặc dung môi chuyên dụng để loại bỏ dư trợ hàn.
Những lỗi thường gặp
Trong quá trình xử lý thiếc hàn chì hàn, không tránh khỏi những lỗi cơ bản sau:
- Hàn quá lâu: Phá hủy miếng đệm, dây dẫn hoặc linh kiện nhạy nhiệt.
- Nhiệt độ không đủ: Thiếc không chảy đều, mối hàn lạnh.
- Bề mặt bẩn: Thiếc không bám, mối hàn kém chất lượng.
- Quá nhiều/ít thiếc: Tạo cầu hàn hoặc mối hàn yếu.
- Chạm mỏ hàn không đúng: Chỉ chạm 1 trong 2 (chân hoặc đệm) sẽ tạo mối hàn kém.
Kết luận
Bài viết trên đã trình bày rõ khái niệm, phân loại, đặc điểm và cách sử dụng của thiếc hàn chì hàn. Việc nắm rõ phân loại không chỉ giúp người thợ chọn đúng loại phù hợp với nhu cầu. Mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu lỗi kỹ thuật trong quá trình hàn.
Quý khách có nhu cầu tham khảo sản phẩm thiếc hàn, chì hàn vui lòng xem tại trang Ace Cheap Viet Nam!
#chihangl #thiechangl #thiechanhanquoc #chihanhanquoc #GL #thiechan60/40gl #chihan #thiechan #chihannhom #thiechannhom #thiechaninox #chihaninox #hannhom #handong #haninox
