Chọn vật liệu cách điện nào cho thiết bị nào, cần tuân thủ tiêu chuẩn an toàn gì? Và khi nào bắt buộc phải thay thế vật liệu cách điện mới.
Tham khảo bài viết bên dưới về cách chọn vật liệu cách điện theo ứng dụng. Các tiêu chuẩn an toàn PCCC UL94. Và cách nhận biết dấu hiệu vật liệu xuống cấp để có hướng xử lý.
Xem thêm: Cách chọn vật liệu cách điện theo phân loại và đặc điểm kỹ thuật [Phần 1]
Cách chọn vật liệu cách điện theo từng loại thiết bị
Vật liệu cách điện cho motor điện
Motor công nghiệp chạy liên tục nên dùng giấy lót rãnh stator cấp H. Nhằm đảm bảo biên độ an toàn nhiệt. Sau khi quấn xong, cuộn dây cần được phủ sơn tẩm epoxy hoặc polyester giúp chống ẩm và tăng độ bền cơ học. Bản thân dây điện từ dùng để quấn cũng phải chọn đúng cấp cách điện tương ứng với môi trường vận hành. Nếu sai sót ở khâu này là nguyên nhân phổ biến gây cháy cuộn dây.
Xem thêm: Phân loại và tiêu chuẩn kỹ thuật dây điện từ quấn motor [Phần 1]
Vật liệu cách điện cho máy biến áp
Máy biến áp dầu sử dụng giấy cách điện tẩm dầu để cách ly cuộn sơ cấp với cuộn thứ cấp. Tại các điểm đầu sứ và mối nối cao áp, cần dùng ống gen và băng cách điện chuyên dụng. Chúng giúp chịu được điện áp cao và tránh phóng điện bề mặt
Xem thêm: Trạm biến áp 3 pha: Quy trình sửa chữa trạm biến áp 3 pha
Vật liệu cách điện cho tủ điện và bảng mạch
Tấm mica hoặc bakelite thường dùng làm đế gắn thiết bị đóng cắt. Do nhờ độ bền cơ học và khả năng cách điện cao áp tốt. Ống gen co nhiệt được dùng bọc đầu cốt và thanh cái để tránh phóng điện giữa các pha khi khoảng cách lắp đặt hạn chế.
Tiêu chuẩn an toàn, PCCC và kiểm định vật liệu cách điện
Tiêu chuẩn chống cháy UL94 – các cấp V-0, V-1, V-2
UL94 là tiêu chuẩn đánh giá khả năng tự dập tắt lửa của vật liệu nhựa và polymer.
Cấp V-0 yêu cầu ngọn lửa tắt trong vòng 10 giây (≤ 10 giây) sau khi rời nguồn cháy. Và không có giọt nhựa cháy rơi xuống gây bắt lửa vật liệu bên dưới. Đây là cấp bắt buộc cho vật liệu dùng gần nguồn nhiệt hoặc trong tủ điện cao áp.
Cấp V-1 cho phép thời gian tắt lửa tối đa 30 giây (≤ 30 giây), còn cấp V-2 cho phép có giọt cháy nhưng không được duy trì ngọn lửa liên tục (≤ 30 giây). Khi chọn nhựa cách điện kỹ thuật cho tủ điện công nghiệp, nên ưu tiên vật liệu đạt UL94-V0.
Quy định kiểm định kỳ chất cách điện trong nhà máy
Điện trở cách điện cần được đo định kỳ bằng thiết bị Megger (hay Megôm kế). Với motor và máy biến áp vận hành liên tục, nên đo tối thiểu 1 lần/năm; Với tủ điện trong môi trường ẩm hoặc nhiều bụi, nên tăng tần suất lên 2 lần/năm. Ngưỡng điện trở cách điện tối thiểu để tiếp tục vận hành an toàn thường không được thấp hơn 1 Megaohm cho mỗi kV điện áp định mức. Nếu đo được giá trị thấp hơn ngưỡng này, cần dừng vận hành để kiểm tra và xử lý.
Bảo quản và lưu trữ chất cách điện đúng cách
Giấy cách điện và băng vải cần được lưu trữ nơi khô ráo, tránh ẩm và tránh ánh nắng trực tiếp. Vì tia UV làm giòn và giảm tuổi thọ vật liệu trước cả khi đưa vào sử dụng. Sơn tẩm cách điện sau khi mở nắp thường chỉ giữ được chất lượng tốt trong vài tháng. Nên ghi rõ ngày mở nắp và ưu tiên dùng hết trong thời hạn khuyến cáo của nhà sản xuất.
Nhận biết và xử lý khi vật liệu cách điện bị hỏng, xuống cấp
Trong quá trình sử dụng vật liệu cách điện, cần nhận biết và xử lý đúng cách khi xảy ra sự cố. Cụ thể:
Dấu hiệu nhận biết chất cách điện xuống cấp
Vật liệu cách điện xuống cấp thường biểu hiện qua tình trạng giòn, nứt, đổi màu (ngả vàng hoặc nâu). Và chỉ số điện trở cách điện đo được giảm rõ rệt so với lần kiểm tra trước.
Nguyên nhân khiến vật liệu xuống cấp nhanh
Bốn nguyên nhân phổ biến nhất là: Quá nhiệt kéo dài do vượt cấp cách điện thiết kế, Hơi ẩm xâm nhập. Hóa chất ăn mòn trong môi trường sản xuất. Tia UV đối với vật liệu lắp đặt ngoài trời.
Quy trình xử lý khi phát hiện hư hỏng
Bước 1: Cô lập thiết bị, ngắt nguồn điện an toàn trước khi kiểm tra.
Bước 2: Đo kiểm bằng Megger để xác nhận mức độ xuống cấp thực tế. Không chỉ dựa vào quan sát bên ngoài.
Bước 3: Thay thế bằng vật liệu đúng chủng loại. Cấp cách điện tương đương hoặc cao hơn. Không nên hạ cấp để tiết kiệm chi phí.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Bao lâu nên kiểm tra vật liệu cách điện trong tủ điện một lần?
Với tủ điện trong môi trường bình thường, nên kiểm tra 1 lần/năm; Môi trường ẩm hoặc nhiều bụi nên tăng lên 2 lần/năm.
Vật liệu cách điện đã ngả vàng có cần thay ngay không?
Chưa nhất thiết – nếu tình trạng vật liệu chưa bị giòn. Và điện trở cách điện đo được vẫn đạt ngưỡng an toàn, có thể tiếp tục theo dõi và kiểm tra lại sau 3 – 6 tháng.
Dùng sai cấp cách điện có làm cháy thiết bị không?
Có. Khi vật liệu chịu nhiệt thấp hơn nhiệt độ vận hành thực tế, lớp cách điện sẽ phân hủy nhanh. Dẫn đến chập vòng dây hoặc phóng điện gây cháy.
Có thể tự thay giấy cách điện tại xưởng hay cần thợ chuyên môn?
Thay giấy lót đơn giản có thể tự thực hiện nếu có hướng dẫn kỹ thuật đúng. Nhưng với motor và máy biến áp công suất lớn, nên để thợ có chuyên môn thực hiện. Nhằm đảm bảo đúng cấp cách điện và an toàn vận hành.
Kết luận
Chọn đúng chất cách điện áp dụng vào từng thiết bị cụ thể. Giúp bảo vệ và duy trì thiết bị lâu dài. Bên cạnh đó, cần tuân thủ tiêu chuẩn an toàn UL94 và lịch kiểm định định kỳ. Và biết cách nhận biết sớm dấu hiệu xuống cấp để thay thế kịp thời.
Ace Cheap Việt Nam cung cấp các vật liệu cách điện công nghiệp. Bao gồm giấy cách điện, băng vải, sơn cách điện, ống gen, nhựa cách điện kỹ thuật,v.v.
Tham khảo sản phẩm và liên hệ để được tư vấn chọn đúng chất cách điện phù hợp!
